BIERNA AGRESJA – CZY TO NIE BRZMI JAK OKSYMORON?

 

Autorka: dr Joanna Frankowiak, terapeutka ACW „Empatia”

 

Agresja głównie kojarzy się nam z łatwym do zaobserwowania celowym działaniem, naruszającym przestrzeń drugiej osoby, powodującym zranienie, ból fizyczny i/lub psychiczny.  Mamy na myśli wyzwiska, przepychanki czy groźby. Agresja, o której zdecydowałam się napisać, ma znacznie subtelniejszą postać. Skrywa się niekiedy za pozornie dobrymi intencjami, maskowana bywa sztucznym uśmiechem czy pozorną współpracą. Innym razem przybiera maskę obojętności.

 

BIERNA AGRESJA (PASYWNA)

 

Bierna agresja (pasywna), opisywana jest jako celowe, zamaskowane wyrażanie złości. Osoba ją stosująca dąży do sprawienia przykrości, wyrządzenia krzywdy partnerowi/partnerce interakcji, jego/jej sprowokowania. Manifestuje się poprzez: intencjonalne, uporczywe milczenie, obrażanie się, ignorowanie drugiej osoby, niedoceniania podejmowanych przez nią działań, unikanie konfrontacji, wzbudzanie poczucia winy, używanie obelg pod pozorem komplementów, sabotowanie czyichś działań, celowe nie wywiązywanie się ze zobowiązań, przy jednoczesnym unikaniu konfrontacji, obgadywanie, wykluczanie, nadużywanie sarkazmu i ironii, udawanie ofiary.

 

PRZEJAWY BIERNEJ AGRESJI

 

Przejawia się ona powstrzymaniem od spontanicznego działania i typowych reakcji oraz oporem wobec uzasadnionych oczekiwań i zobowiązań. Choć każdy z nas się z nią zetkną i z dużym prawdopodobieństwem co najmniej raz ją zastosował, prawdziwy problem pojawia się wówczas, gdy bierna agresja realizowana jest systematycznie i gdy przybiera formę przemocy. To może świadczyć o tym, że mamy do czynienia z osobowością bierno-agresywną.

I tu przychodzi mi na myśl sesja ze studentką, która poprosiła o konsultację w ramach Akademickiego Centrum Wsparcia. Opowiadała, że czuje się fatalnie w relacji z partnerem, choć w zasadzie trudno jej zrozumieć dlaczego. Stwierdziła, że „coś musi być z nią nie tak”. Przyznała, że partner jest troskliwy i wyrozumiały. Jedynie sporadycznie słyszy z jego ust wyzwiska. Z kolei ona jest często poirytowana i podnosi głos, wypowiadając słowa, których potem żałuje. Po chwili rozmowy okazało się jednak, że partner od miesięcy ciągle ją o coś obwiniał, w tym o własne wybuchy złości, stosował kontrolę, uzasadniając jej przejawy troską i systematycznie umniejszał jej osiągnięcia. Do tej pory pamiętam jej reakcję zaskoczenie na spostrzeżenia których sama dokonała.

 

CHARAKTERYSTYCZNE OBJAWY REGULARNIE DOŚWIADCZANEJ BIERNEJ AGRESJI

 

Charakterystycznym objawem regularnie doświadczanej biernej agresji  jest często: odczuwany stan wyczerpania, beznadziejności, nieutożsamiany z postępowaniem partnera relacji. Pojawiają się także uczucia częstego poirytowania i złości, a nawet gniewu, odczuwanego w jego obecności, co dodatkowo wzmacnia poczucie winy.

Warto podkreślić, że przejawy pasywnej agresji mogą się ujawnić nie tylko w związku partnerskim, a we wszelkich relacjach, szczególnie w tych, gdzie otwarte wyrażanie złości spotyka się z wyraźną dezaprobatą. Mowa w szczególności o środowisku zawodowym, ale także w edukacji. Jeśli agresja stosowana jest przez osobę, która ma dominującą rolę ze względu na pozycję w relacji (szef, nauczyciel, wykładowca) możemy mieć do czynienia z mobbingiem.

 

PRZECIWDZIAŁANIE DOŚWIADCZANIU BIERNEJ AGRESJI

 

            Przeciwdziałanie doświadczaniu biernej agresji powinno się rozpocząć od jej zidentyfikowania i zrozumienia mechanizmu manipulacji. Następnie warto zdemaskować próbę ponownego jej zastosowania, poprzez otwarte komunikowanie swoich myśli, odczuć i oczekiwań. Tym samym zaznaczamy swoje granice i komunikujemy potrzeby. To może być również szansa dla partnera interakcji do podjęcia  refleksji na temat własnego postępowania.

Jeśli jednak obawiamy się reakcji, przewidujemy, że otwarte komunikowanie swych spostrzeżeń i oczekiwań może zachwiać poczuciem naszego bezpieczeństwa- proszę zrezygnować z podejmowania tych działań. Mowa o sytuacji, gdy panuje nierównowaga sił, przejawiająca się w przewadze sprawcy (fizycznej, psychicznej) charakterystycznej dla relacji przemocowej. W takiej sytuacji warto rozważyć zakończenie relacji, szczególnie jeśli w związku z nią zauważamy pogorszenie naszego stanu zdrowia. Jeśli przewidujemy, że raptowne rozstanie może być dla nas zagrażające, warto uprzednio przygotować się do tego korzystając ze wsparcia specjalisty.

Systematyczne stosowanie biernej agresji może być objawem zaburzenia. Częściej jej stosowanie jest wynikiem wyuczonej w dzieciństwie strategii umożliwiającej powstrzymywanie się od otwartego wyrażania złości. Z zauważenia u siebie tendencji do stosowania pasywnej agresji lub do jej doświadczania możemy czerpać. Obserwacje takie, mogą nam pomóc zarówno w bardziej świadomym wchodzeniu w relacje, a także odkrywaniu przestrzeni wymagających wzmocnienia.